Trong quá trình tư vấn, tôi gặp rất nhiều doanh nghiệp rất khó thuyết phục nhân sự tham gia BHXH. Họ thường bị đặt giữa ba khó khăn rất thực tế: nếu yêu cầu người lao động đóng thì có người nghỉ việc; nếu không đóng trong trường hợp thuộc diện bắt buộc thì doanh nghiệp vi phạm; còn nếu doanh nghiệp tự bỏ toàn bộ tiền đóng thì chi phí lại bị đội lên quá cao. Chưa kể lao động phổ thông thường biến động, doanh nghiệp liên tục phải thực hiện báo tăng – báo giảm.

Theo tôi, câu chuyện lao động phổ thông không muốn đóng BHXH không nên chỉ được nhìn ngay theo hướng đúng hay sai. Trước hết cần hiểu vì sao người lao động lại đưa ra lựa chọn đó. Khi hiểu được góc nhìn của họ, doanh nghiệp mới có thể truyền thông và xây dựng chính sách lao động – tiền lương phù hợp hơn.

Vì sao lao động phổ thông không muốn đóng BHXH?

1. Họ cần tiền ngay

Với nhiều lao động phổ thông, vài trăm nghìn hay một triệu đồng mỗi tháng không phải là khoản tiền nhỏ. Đó có thể là tiền thuê nhà, tiền ăn hoặc tiền học của con. Trong khi đó, BHXH lại thường được họ nhìn như một quyền lợi của tương lai, chưa tạo ra lợi ích ngay trong tháng hiện tại.

Vì vậy, khi phải lựa chọn giữa một khoản tiền có thể cầm ngay hôm nay và một quyền lợi ở tương lai, nhiều người chọn điều trước mắt. Nếu chỉ nhìn từ góc độ quy định, doanh nghiệp sẽ khó hiểu lựa chọn này. Nhưng nếu nhìn từ áp lực chi tiêu hàng tháng của người lao động thì điều đó rất dễ hiểu.

2. Họ chưa nhìn thấy hết giá trị của BHXH

Nhiều người lao động chỉ nhìn thấy một việc rất trực tiếp: “Tháng này bị trừ lương.” Họ thấy khoản tiền giảm đi ngay, nhưng chưa nhìn thấy đầy đủ những quyền lợi gắn với BHXH như ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, hưu trí và các quyền lợi an sinh khác.

Đây cũng là một lý do khiến lao động phổ thông không muốn đóng BHXH. Khi giá trị tương lai chưa được giải thích rõ, khoản đóng hàng tháng rất dễ bị nhìn thành một khoản chi phí đơn thuần thay vì một phần bảo vệ người lao động.

3. Doanh nghiệp chưa truyền thông đủ tốt

Nhiều doanh nghiệp chỉ nói với nhân sự: “Em bị trừ tiền BHXH.” Nhưng lại chưa giải thích rõ khoản này bảo vệ người lao động như thế nào và giúp họ có hồ sơ lao động, thu nhập rõ ràng ra sao.

Theo tôi, nếu doanh nghiệp chỉ thông báo số tiền bị trừ mà không giải thích giá trị người lao động nhận được thì rất khó thay đổi cách nhìn của họ. Tình trạng lao động phổ thông không muốn đóng BHXH vì vậy không chỉ là vấn đề tính lương, mà còn là vấn đề truyền thông.

Lao động phổ thông không muốn đóng BHXH: hồ sơ thu nhập là điều cần giải thích

Trong một nền kinh tế ngày càng minh bạch, hồ sơ lao động và thu nhập hợp pháp sẽ ngày càng có giá trị. Khi người lao động muốn mua nhà ở xã hội, thuê nhà ở xã hội, vay vốn ngân hàng hoặc cần chứng minh thu nhập hợp pháp khi có những khoản chi tiêu lớn, việc có hợp đồng lao động, có BHXH và có thu nhập được ghi nhận rõ ràng sẽ là một lợi thế rất lớn.

Đây là một góc nhìn khác mà doanh nghiệp có thể giúp người lao động hiểu rõ hơn. Khi đó, câu chuyện lao động phổ thông không muốn đóng BHXH không còn chỉ xoay quanh câu hỏi “tháng này bị trừ bao nhiêu tiền”, mà còn liên quan đến giá trị của một hồ sơ lao động và thu nhập minh bạch trong tương lai.

Doanh nghiệp xử lý thế nào khi lao động phổ thông không muốn đóng BHXH?

Theo tôi, giải pháp không phải là tìm cách không đóng BHXH nếu người lao động thuộc diện bắt buộc. Doanh nghiệp vẫn phải nhìn vấn đề từ yêu cầu tuân thủ, đồng thời cải thiện cách truyền thông để người lao động hiểu vì sao khoản đóng này tồn tại và giá trị của nó đối với chính họ.

Trong giai đoạn minh bạch thuế TNCN và BHXH như hiện nay, một chính sách lao động – tiền lương tốt có thể trở thành đòn bẩy giúp doanh nghiệp thu hút lao động có tay nghề, tăng khả năng gắn bó lâu dài và tạo động lực để người lao động muốn cống hiến, thăng tiến trong doanh nghiệp.

Ngày trước, nhiều người chỉ quan tâm mình nhận lương bao nhiêu. Nhưng trong tương lai, người lao động còn quan tâm đến việc thu nhập của mình có được ghi nhận rõ ràng hay không, có đủ điều kiện phục vụ nhu cầu về nhà ở xã hội hay không và có thuận lợi hơn khi cần vay vốn ngân hàng hay không.

BHXH không chỉ là khoản bị trừ

Khi người lao động chỉ nhìn thấy khoản tiền bị trừ khỏi lương, họ rất dễ phản ứng với BHXH. Khi doanh nghiệp hiểu vì sao lao động phổ thông không muốn đóng BHXH, việc giải thích quyền lợi, hồ sơ lao động và thu nhập hợp pháp sẽ rõ ràng hơn. Khi nhìn thấy đầy đủ hơn những giá trị đó, cách nhìn của người lao động có thể thay đổi.

Với doanh nghiệp, xử lý tình trạng lao động phổ thông không muốn đóng BHXH không nên bắt đầu bằng việc tìm cách né nghĩa vụ. Điều cần làm là hiểu góc nhìn của người lao động, truyền thông rõ hơn và xây dựng chính sách lao động – tiền lương đủ tốt để BHXH trở thành một phần giá trị của người lao động.

Tham khảo thêm các nội dung về lao động, tiền lương và quản trị doanh nghiệp tại
Tri thức ProsFIN.

Nguồn tham khảo:
Luật Bảo hiểm xã hội số 41/2024/QH15.